تاریخ اسب در شوش

نام اسب با تاریخ چند هزار ساله شوش گره خورده و چه در دوره ایلامی و دیگر ادوارهای تاریخی بخصوص در دوره داریوش اول هخامنشی با ایجاد چاپارخانه ها این حیوان نقش مهم و شاخصی در زندگی مردم منطقه داشته است.

متأسفانه از ابتدای دهه سی شمسی با ایجاد شهرنشینی نوین و تغییر سبک زندگی مردم منطقه، جایگاه اسب در زندگی اکثریت مردم بجز خوانین و شیوخ منطقه کمرنگ شد. با حضور خانم مهری قره گوزلو نامی آشنا برای صاحبان اسب اصیل عرب خوزستان و شوش، مجدداً اسب جایگاه خود را در بین مردم پیدا کرد.

خانم مهری بعد از حضور و دیدار با یکی از شیوخ حوالی دزفول به نام شیخ حاجات سعد خواستار همکاری شدند و ایشان بدلیل کهولت سن بزرگانی را در شوش به خانم قره معرفی نمود، که در این راستا بعد از معرفی ایشان به بزرگان منطقه، کمکها به خانم قره گوزلو جهت شناسایی اسب های اصیل عرب خوزستان و مهر زدن (داغ کردن) آنها با حضور صاحبان این عرصه شروع شد، و فعالیتهای این زن به اینجا خاتمه پیدا نکرد و با فعالیتهای چشمگیر ایشان اسب اصیل منطقه در سازمان واهو (WAHO) سازمان تایید کننده دی ان ای انگلستان گنجانده شد.

از دیگر شخصیتهایی که خانم مهری قره گوزلو را کمک های مالی و معنوی زیادی نمود مرحوم رضا قلی نظام مافی فرزند محمد علی نظام مافی سازنده بیمارستان نظام مافی شوشی بود. در راستای گسترش این فعالیتها اولین مسابقات کوروس اسب سواری خوزستان در سال ۱۳۶۳ در محوطه تاریخی میراث فرهنگی شوش برگزار گردید که نوجوان ۹ ساله شوشی به مقام نخست رسید. همچنین اولین جشنواره اسب زیبایی خوزستان در سال ۱۳۷۰ در شوش برگزار گردید که با پیروزی اسبهای شوش به پایان رسید.

در سال ۱۳۹۲ بعد از گذشت چند دهه از این فعالیتها تا کنون بیش از ۳۱۰ اسب منطقه شوش دارای شناسنامه شده اند. که این آمار به سرعت در حال افزایش بوده و گامهای بلندی در بازگشت این حیوان نجیب و فراموش شده به آغوش مردم منطقه برداشته شده است. در خصوص تیره های اصلی نژاد اسب اصیل عرب دو قول وجود دارد که یکی از گفته ها تیره های اصلی را ۷ تیره و قول دیگری ۹ تیره بیان کرده است که جا دارد نام تیره ها را برای آشنایی خوانندگان عزیز ذکر کنیم، که از آن جمله به کهیلان عجوز، حمدان سمری، وذن خرسان، عبیه شراک، هدیبان، شویمن، جلفان، نصبان، دحیمان را می توان نام برد که تا ۷۰ تیره فرعی نیز منشعب می شوند و در هر منطقه نام های خاصی برای آنها انتخاب می شود.

می شود به یاد ذکر این تاریخچه کوتاه از اسب و آشنایی با ظرفیت های منطقه، شهر شوش که نام اسب را چند هزار سال با خود یدک کشیده است، نبود میدان مسابقه و عدم تیم منسجم در شوش آینده آن را با ابهام روبرو کرده است. اسب در بین طوایف منطقه جایگاه ویژه داشته و دارد که ذکر نژادهایی که مورد استفاده طوایف منطقه بوده خالی از لطف نخواهد بود. در بین طوایف خنیفر (نژاد حمدانی، سکلاوی و زاغیه (ودن)، طوایف چعب (سکلاوی و نصبان)، طوایف سرخه (امطرات)، طوایف چنانه (ودن و کروش)، طوایف خسرج (شام خات)، و بین طوایف لر منطقه (نصبان، سعده و کروش) مورد استفاده بیشتری داشته است. شوش جزء موفق ترین شهرهای سطح کشور در خصوص اصلاح نژاد (میکرو چیپ) می باشد و تا کنون هیچ گونه گزارشی دال بر رد اصالت اسبهای منطقه گزارش نشده است.

به قلم : حسن ناصر، رئیس وقت اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان شوش و کرخه

منبع : آرشیو اطلاعات اداره ورزش و جوانان و تاریخ گفتاری خانواده ملا عزیز هلاکوئی‌پور و خانواده مرحوم حاج احمد دانیالی